Prezentujemy Czytelnikom kolejny, drugi już numer "Polityki Społecznej" poświęcony problematyce kapitału społecznego. Dostarczenie jednorazowo tak dużej dawki wiedzy na ten temat nie było zaplanowane przez redakcję. Odpowiedź środowiska na sygnał o gotowości wydania numeru monotematycznego przeszła jednak nasze oczekiwania. Otrzymaliśmy materiał na aż dwa numery. Można zatem sądzić, że choć kategoria kapitału społecznego - jak pokazały to prace zaprezentowane w numerze poprzednim - jest rozmaicie oceniana w roli instrumentu ułatwiającego wyjaśnianie rzeczywistości, to jednak znakomicie się sprawdza jako oś organizująca dyskusję na tematy ogromnie dzisiaj aktualne. Chodzi tu przede wszystkim o rolę "miękkich" determinant rozwoju, innych niż kapitał i praca, a nawet względnie dobrze mierzalny kapitał ludzki.
Obserwuje się bowiem w dzisiejszym świecie, że podobnie wyposażone i zbudowane instytucje ekonomiczne działać mogą z zupełnie różną skutecznością. Daje się to zaobserwować zarówno w skali zglobalizowanego świata, jak i pojedynczych krajów - w tym Polski. Odpowiedź na pytanie, dlaczego tak jest, wykracza poza tradycyjną ekonomię, angażując inne dziedziny wiedzy. Kategoria kapitału społecznego pełni tu wygodną dla badacza rolę "zwornika" różnych dyscyplin wiedzy.
W prezentowanym numerze z tej właśnie perspektywy pokażemy działania konkretnych instytucji. Zatem na poziomie mikroekonomicznym zostaną opisane problemy z kapitałem społecznym, ową "miękką" determinantą działania, w odniesieniu do klasycznego przedsiębiorstwa, tzw. przedsiębiorstwa społecznego, organizacji lokalnych oraz szkoły. Obserwacja tych instytucji z zasygnalizowanej perspektywy pozwoli, przynajmniej w części, zrozumieć oddziaływanie pozaekonomicznych czynników na szeroko rozumiane, w tym ekonomiczne, efekty ich funkcjonowania.
Numer otwiera artykuł Beaty Łopaciuk-Gonczaryk, gdzie na podstawie studium przypadku korporacji autorka stara się weryfikować tezy o wpływie różnych kombinacji dwu wyróżnionych w literaturze form kapitału społecznego (pomostowego i wiążącego) na rozmaite aspekty rozwoju firm, w szczególności na zadania operacyjne i rozwojowe. Artykuł ten jest klasycznym przykładem dociekań nad wpływem "miękkich" czynników obejmowanych przez kategorię kapitału społecznego na rozwój firmy.
Również przedsiębiorstwa dotyczy kolejny artykuł autorstwa Marka Bednarskiego. Przy czym rola kapitału społecznego jest tu zawężona do pełnienia roli czynnika wpływającego na partycypację pracowniczą, która z kolei przez mechanizm dialogu społecznego wpływa na rozwój firmy. I tu wykorzystano jakościowe badania empiryczne.
Specyficznym rodzajem przedsiębiorstwa, tzw. przedsiębiorstwem społecznym, zajmuje się w swoim tekście Marek Rymsza. Pokazuje on, jak w różnych rodzajach tego typu podmiotów kapitał społeczny jest kreowany, bądź jak dla ich powstania jest konieczny.
Obok przedsiębiorstwa, rozumianego w bardziej lub mniej klasyczny sposób, ważnymi podmiotami, gdzie kapitał społeczny odgrywa istotną rolę, są instytucje lokalne. Im właśnie w rozważanym tu kontekście są poświęcone dwa kolejne artykuły. I tak, Dariusz Zalewski zastanawia się, czy rozwój lokalnych organizacji sprzyja zawsze rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego. W rezultacie dochodzi do wniosku, że zamiast tej kategorii akcentującej spójność społeczną użyteczniejsza może być analiza z perspektywy konfliktu partykularnych interesów.
Metodologiczny głównie charakter ma artykuł autorstwa Eulalii Skawińskiej, Romualda Zalewskiego i Tomasza Brzęczka. Autorzy pokazują, jak można zmierzyć kapitał społeczny na poziomie lokalnym przez wywiady z przedstawicielami władz samorządowych. Okazał się on względnie zróżnicowany nawet w nieodległych wspólnotach.
Podmiotem, gdzie kapitał społeczny odgrywa szczególną rolę, jest szkoła. Stąd dwa ostatnie artykuły w prezentowanym numerze są poświęcone tej właśnie instytucji w interesującym nas aspekcie. Z badań zaprezentowanych w artykule Anny Kiersztyn wynika, że szkolny kapitał społeczny jest pozytywnie skorelowany z wynikami egzaminu gimnazjalnego, ale tylko w odniesieniu do tych przedmiotów, gdzie rezultaty nauki są warunkowane głównie przez szkołę (matematyczno-przyrodnicze), a nie dom (humanistyczne).
Z kolei Marta Zahorska, relacjonując próbę wprowadzenia w szkole przedmiotu wykładanego w niekonwencjonalny sposób pokazuje, jak polska szkoła nie przygotowuje młodzieży do działań zbiorowych i jak trudna jest zmiana tego stanu rzeczy.
Generalnie lektura prezentowanych artykułów prowadzi do jednego wniosku: kapitał społeczny rozumiany jako sieć relacji i funkcjonujących norm jest istotny na poziomie również mikro w ramach różnego typu instytucji. Siła tak rozumianych związków, ich znaczenie dla realizacji celów podmiotów, w których działają, pozostaje jednak zróżnicowana i winny być one przedmiotem refleksji, także naukowej.

Recenzje z krajowych i zagranicznych pozycji
Sprawozdania z konferencji naukowych

OD REDAKTORA NUMERU - Marek Bednarski

KAPITAŁ SPOŁECZNY FIRMY - Beata Łopaciuk-Gonczaryk
KAPITAŁ SPOŁECZNY, PARTYCYPACJA PRACOWNICZA A ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA - Marek Bednarski
WIĘZIOTWÓRCZE FUNKCJE PRZEDSIĘBIORSTW SPOŁECZNYCH - Marek Rymsza
LOKALNE ORGANIZACJE, KONFLIKTY I DIALOG - Dariusz Zalewski
POMIAR KAPITAŁU SPOŁECZNEGO. BADANIE EMPIRYCZNE W WIELKOPOLSCE - Eulalia Skawińska, Romuald Zalewski, Tomasz Brzęczek
SZKOŁA JAKO WSPÓLNOTA? SZKOLNY KAPITAŁ SPOŁECZNY A WYNIKI EGZAMINU GIMNAZJALNEGO - Anna Kiersztyn
KAPITAŁ SPOŁECZNY W SZKOŁACH - Marta Zahorska

INFORMACJE

ZMODYFIKOWANE MINIMUM SOCJALNE W GRUDNIU 2010 R. - Piotr Kurowski
ZMODYFIKOWANE MINIMUM SOCJALNE I ZMODYFIKOWANE MINIMUM EGZYSTENCJI W 2010 R. DANE ŚREDNIOROCZNE - Piotr Kurowski
POLSKA BIEDA. KONFERENCJA W KRAKOWIE - Beata Kaczyńska