W dniu 20 listopada 1989 r. została uchwalona Konwencja o Prawach Dziecka, którą Polska ratyfikowała w 1990 r. Zwraca się w niej uwagę na prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Szczegółowy zakres praw obejmuje między innymi:
- prawo dziecka do jak najwyższego poziomu zdrowia i udogodnień w zakresie leczenia chorób oraz rehabilitacji zdrowotnej (art. 24),
- prawo do nauki oparte na zasadzie równych szans (art. 28),
- prawo do wypoczynku, czasu wolnego, uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym (art. 31),
- prawo do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego (art. 26).
Realizacja tych praw spoczywa na rodzicach, którzy mają tworzyć swoim dzieciom określony standard życia. Głównym podmiotem zobowiązanym do działań wspomagających rodziny w realizacji prawa dziecka do dobrego standardu życia jest państwo, które powinno podejmować działania przy maksymalnym wykorzystaniu środków, będących w jego dyspozycji.
Przypomnienie tych praw nie jest podyktowane "uczczeniem" 20-lecia przyjęcia tej Konwencji. Troska o dzieci, o młode pokolenie jest troską o przyszłość: społeczeństwa, narodu, kraju. Jednak to " spojrzenie w przyszłość" ma swoje podstawy w dniu dzisiejszym, zgodnie z tezą sformułowaną przez noblistkę Gabrielę Mistral: na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może, Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy krew, rozwija umysł. Nie możemy powiedzieć: "Jutro". Jego imię brzmi: "Dzisiaj".
Niniejszy numer "Polityki Społecznej" jest wyrazem troski środowiska naukowego, wspieranego przez przedstawicieli decydentów i działaczy społecznych, o warunki życia i rozwoju dzieci w Polsce, wpisujących się w cele Konwencji o Prawach Dziecka. Koncentracja na trudnych problemach najmłodszych Polaków ma na celu zwrócenie uwagi, że pomimo wielu pozytywnych zmian, które dokonały się w okresie ostatniego dwudziestolecia i stają się udziałem coraz szerszego kręgu młodych beneficjentów, dzieci nadal pozostają w strefach różnego rodzaju zagrożeń, a działania rozmaitych podmiotów polityki społecznej i rodzinnej okazują się nieskuteczne dla likwidacji tych zagrożeń i kreowania dalszych zmian.
Przedstawimy Państwu kilka wątków problemowych wpisujących się w układ numeru. Omówione zostały zagadnienia związane z kondycją najmłodszych Polaków, począwszy od spojrzenia na problemy wynikające z procesów demograficznych, poprzez ogólne warunki życia rodzin z dziećmi, jak i kwestie zróżnicowań środowiskowych i ich skutków. Kolejny blok tematyczny obejmuje informacje i ocenę działań państwa i samorządów lokalnych na rzecz rodziny dziecka. Ta część została wzbogacona wypowiedziami osób, które, "na co dzień" stykają się z przypadkami wymagającymi różnych interwencji i których działania mogą stanowić "przykłady dobrych praktyk".
Treść numeru nie wyczerpuje wszystkich zagadnień związanych z sytuacją dzieci w Polsce. Zachęcamy do przedstawiania kolejnych tematów na łamach czasopisma, a w jeszcze większym stopniu - do działań na rzecz młodego pokolenia.

OD REDAKTORA NUMERU - Bożena Balcerzak-Paradowska

KONDYCJA NAJMŁODSZYCH POLAKÓW

DEMOGRAFIA WSPÓŁCZESNEGO POLSKIEGO DZIECIŃSTWA - Piotr Szukalski
WARUNKI ŻYCIA RODZIN Z DZIEĆMI. TENDENCJE PIERWSZYCH LAT XXI WIEKU - Bożena Kołaczek
BIEDA DZIECI W ŚRODOWISKU WIELKOMIEJSKIM (NA PRZYKŁADZIE ŁODZI) - Wielisława Warzywoda-Kruszyńska
BIOLOGICZNE PRZEJAWY ZMIAN SYTUACJI EKONOMICZNEJ RODZIN WIEJSKICH W LATACH 1967-2001 - Teresa Łaska-Mierzejewska, Elżbieta Olszewska
DZIECI WIEJSKIE - ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA DOSTĘPU DO EDUKACJI - Krystyna Gutkowska, Anna Murawska
DZIECI - OFIARY PRZEMOCY. SKALA I CHARAKTER ZJAWISKA. POTRZEBA INTERWENCJI - Monika Sajkowska, Jolanta Szymańczak

INSTYTUCJONALNE FORMY OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ

DZIAŁANIA MINISTERSTWA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ NA RZECZ DZIECI I RODZIN - Elwira Gross-Gołacka
DZIECKO W POLITYCE RODZINNEJ. OCENA DZIAŁAŃ DOTYCHCZASOWYC. WZORCE Z INNYCH KRAJÓW. KIERUNKI DZIAŁAŃ - Bożena Balcerzak-Paradowska
ZDROWIE DZIECI - ZAPOMNIANY PRIORYTET - Janusz Szymborski
RÓWNI, RÓWNIEJSI I… NAJMNIEJ RÓWNI, CZYLI O SPOŁECZNYCH BARIERACH W DOSTĘPIE DO EDUKACJI - Marta Zahorska
SPOŁECZNE FUNKCJE ŻŁOBKÓW I PRZEDSZKOLI. OBECNIE I W PRZESZŁOŚCI - Danuta Graniewska
DZIAŁANIA I STRATEGIE SAMORZĄDÓW LOKALNYCH NA RZECZ DZIECI I MŁODZIEŻY - Bożena Kołaczek, Aneta Wójcik
ROLA PCPR W REALIZACJI ZADAŃ LOKALNEJ POLITYKI RODZINNEJ. FUNKCJA PREWENCYJNA I NAPRAWCZA - Dorota Glogosz

INICJATYWY SPOŁECZNE: PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK

CARITAS W POLSCE DLA DZIECI - Zbigniew Sobolewski
JAK REALIZOWAĆ PRAWA NAJMŁODSZYCH DZIECI DO ROZWOJU I PARTYCYPACJI - DOŚWIADCZENIA FUNDACJI KOMEŃSKIEGO - Anna Blumsztajn
PRZECIWDZIAŁANIE ZANIEDBANIOM EDUKACYJNYM, SPOŁECZNYM I KULTURALNYM DZIECI: DZIAŁANIA FUNDACJI "TĘCZOWY MOST" - Roman Rynkowski
PRACA Z RODZINĄ - ALTERNATYWA OPIEKI ZASTĘPCZEJ - Marek Liciński