Mimo że bezpośredni asumpt do przygotowania numeru poświęconego polityce wobec ubóstwa związany jest z ogłoszeniem 2010 roku Europejskim Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym, to decyzja Kolegium Redakcyjnego uwzględniała także tradycję pisma w systematycznym informowaniu Czytelników o wynikach badań na temat trudnych warunków życia ludzi i podejmowanych działaniach w zakresie ich wspierania i poprawiania szans na lepszy los. Biorąc pod uwagę fakt, że obchody tego roku będą źródłem inicjatyw także innych eksperckich i politycznych środowisk w organizowaniu specjalnych publikacji i konferencji poświęconych problemom ubóstwa i wykluczenia społecznego, postanowiono wybrać jeden z aspektów zagadnienia i skoncentrować się nie tyle na analizie samego problemu, co na radzeniu sobie z nim. Zaproponowaliśmy numer pisma poświęcony rozważaniom o koncepcjach i politykach zwalczania ubóstwa, prowadzonych na różnych szczeblach działalności publicznej: europejskim, narodowym, samorządów terytorialnych oraz przez różne instytucje, a także indywidualnie (strategie radzenia sobie z biedą). Akcent na policy nie oznacza bynajmniej, że pominięte zostały badania o zjawiskach tzw. nowej biedy, ale głównie z próbą oceny różnych sposobów interwencji. Treść numeru stanowi w pewnej mierze kontynuację badań i zainteresowań pracowników i współpracowników IPiSS, będących wynikiem wieloletniego projektu Polska bieda. Ostatni etap – Polska bieda III – kończył się analizami dochodzącymi do 2005 r. Zeszyt ten, podejmujący zagadnienia w dłuższym horyzoncie, można zatem potraktować jako wstęp do kolejnego etapu – Polska bieda IV.
W prezentowanym numerze mamy trzy grupy artykułów. Pierwsza dotyczy opisu oraz oceny przebiegu polityki społecznej wobec ubóstwa w czasie. Identyfikuje różne etapy zmian w polityce i odpowiadające im instrumenty. Numer rozpoczyna tekst Macieja Żukowskiego o europejskiej strategii integracji społecznej, zwanej strategią inkluzji, która jako część Agendy Socjalnej 2000 związanej ze Strategią Lizbońską wyznaczyła europejską politykę społeczną wobec ubóstwa w ostatniej dekadzie. Kolejny tekst analizuje tę politykę w Polsce w okresie dłuższym: w dwudziestoleciu (1990–2010). W jeszcze dłuższym czasie rozpatrywana jest polityka rodzinna, a właściwie jej zasadnicze i klasyczne instrumenty, a głównie zasiłek rodzinny. Zmiany pomiaru ubóstwa, ze wskazaniem podstaw teoretycznych oraz komplikacji analiz wielowymiarowych, stanowią treść kolejnego, ewolucyjnego artykułu tej grupy.
Druga grupa artykułów zajmuje się politykami i zjawiskami w rożnych obszarach warunków życia ludności o niskich dochodach czy innych cechach, decydujących o podatności na ubóstwo. Dwa artykuły poświęcone są rynkowi pracy. Z jednej strony zaprezentowane zostały nowe polityki rynku pracy, prowadzone przez samorządy powiatowe zorientowane na osoby o niskiej zatrudnialności, bezrobotnych długookresowych, którzy w części korzystają juz ze zdefiniowanych ustawowo rozwiązań przedsiębiorczości społecznej. Z drugiej strony przedstawiona została analiza szarej strefy zatrudnienia i polityki prowadzonej w celu jej ograniczenia w kontekście sytuacji osób wykluczonych, żyjących w jej nielegalnych czy półlegalnych strukturach. W kolejnym artykule znajdziemy ocenę polityki mieszkaniowej konkretnego samorządu lokalnego (Poznania) w odniesieniu do osób ubogich i bezdomnych. Polityka dożywiania została przedstawiona na przykładzie programów rządowych, które od 1996 r. wspierają działalność samorządów. Polityka ochrony zdrowia została zaprezentowana na przykładzie statystyki korzystania z usług opieki zdrowotnej, ocenionej na podstawie modelowej analizy uwzględniającej m.in. zmienną wykształcenie. Analiza koncepcji funkcjonowania pomocy społecznej z punktu widzenia odpowiedzi na pytanie o prewencyjne jej działania kończy grupę artykułów „branżowych”.
Trzecia grupę stanowią artykuły z odniesieniami międzynarodowymi. Nowym obszarem analizy na polskim gruncie charakteryzuje się tekst poświęcony finansowym zachowaniom biednych gospodarstw domowych. Tekst ten jest szczególnie interesujący w kontekście przyczyn i skutków globalnego kryzysu finansowego, a szczególnie polityki prowadzonej przez instytucje kredytowe. Kolejny artykuł z tej grupy nie odnosi się bezpośrednio do polskiej polityki społecznej. Poświęcony jest gwarancjom absolutnego zabezpieczenia społecznego postulowanych przez MOP w krajach o niskich dochodach, które obejmują: dostępność niezbędnych usług zapewnianej opieki zdrowotnej, bezpieczeństwo dochodowe dzieci i ich dostęp do oświaty, zabezpieczenie osób starszych i niepełnosprawnych oraz ochronę socjalną osób bezrobotnych i wsparcie ich w podejmowaniu działań aktywizujących. Warto pamiętać o tych gwarancjach, które nie zawsze traktowane są jako minimalne nawet w krajach europejskich. Ostatni tekst międzynarodowy dotyczy polityki wobec ubóstwa w Wielkiej Brytanii w okresie rządów Tony Blaira. Badania nad ubóstwem w Wielkiej Brytanii, których tradycja i szeroki zakres nie mają sobie równych w innych krajach, zawsze budzą zainteresowanie. Mimo że jeden z raportów projektu Polska bieda III, przedstawia tę politykę w sposób rozbudowany, prezentowany tu artykuł uzupełnia niektóre jej elementy. Autorka stosuje pojęcie wykluczenia społecznego, a nie ubóstwa, co nie należy do tradycji angielskiej, lecz jest znakiem wpływu UE na politykę rządu Tony Blaira. Można postawić pytanie, czy ta polityka to epizod w historii polityki wobec ubóstwa Wielkiej Brytanii, czy raczej kolejny jej etap, kontynuowany także w nowej dekadzie i pod nowymi rządami, chociaż zapewne inaczej.

OD REDAKTORA NUMERU - Stanisława Golinowska

UNIJNA STRATEGIA INTEGRACJI SPOŁECZNEJ - Maciej Żukowski
POLITYKA WOBEC UBÓSTWA I WYKLUCZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE W MINIONYM DWUDZIESTOLECIU – Stanisława Golinowska
ZASIŁKI RODZINNE JAKO „ODRZUCONE” DZIEDZICTWO KOMUNISTYCZNEGO WELFARE STATE W POLSCE – Tomasz Inglot
ZMIANY KONCEPCJI UBÓSTWA A PRAKTYKA POMIARU – Irena Topińska
AKTYWNA POLITYKA RYNKU PRACY NA SZCZEBLACH SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO – SPOSÓB NA ZWALCZANIE UBÓSTWA I WYKLUCZENIA SPOŁECZNEGO - Anna Ruzik
WYKLUCZENIE SPOŁECZNE A SZARA STREFA W GOSPODARCE – Marek Bednarski
ZASPOKAJANIE POTRZEB MIESZKANIOWYCH OSÓB ZMARGINALIZOWANYCH EKONOMICZNIE NA PRZYKŁADZIE POZNANIA – Andrzej Przymeński
O NIERÓWNOŚCIACH W KORZYSTANIU Z USŁUG OCHRONY ZDROWIA ZE WZGLĘDU NA WYKSZTAŁCENIE – Agnieszka Sowa
DOŻYWIANIE DZIECI – Stanisława Golinowska z udziałem Dominiki Sochy
O PROFILAKTYCE W POMOCY SPOŁECZNEJ – Joanna Staręga-Piasek
ZACHOWANIA FINANSOWE A PODATNOŚĆ NA UBÓSTWO GOSPODARSTW DOMOWYCH O NISKICH DOCHODACH W WARUNKACH TRANSFORMACJI - Michał Matul
ABSOLUTNE MINIMUM ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO – Krzysztof Hagemejer
POLITYKI ZWALCZAJĄCE SPOŁECZNE WYKLUCZENIE W WIELKIEJ BRYTANII – Ewa Ślęzak