Tradycja

Ludzie

Współpraca

DZIAŁALNOŚĆ

Naukowo-badawcza

Opracowania naukowe 

Seminaria

Konferencje

Konsultacje i doradztwo

Konkursy

Lider Zarządzania Zasobami Ludzkimi

Młodzi sobie

Na najlepsze prace magisterskie...

Ośrodek Kształcenia

Program doktorancki

Kursy i szkolenia

Wydawnictwa

Książki

"Polityka Społeczna"

"Zarządzanie Zasobami Ludzkimi"

Strona główna

"Polityka Społeczna" - Numery specjalne 2007

Niepokojące trendy procesów demograficznych ożywiły w Polsce dyskusję o polityce rodzinnej. Spadek dzietności, a w jego następstwie obniżenie przyrostu naturalnego, któremu towarzyszy – i może się nasilać – ubytek rzeczywisty liczby ludności, będący skutkiem emigracji spowodowały, że do coraz szerszych kręgów, także decydenckich, zaczęła docierać wizja formowania się przyszłego „wizerunku” ludności Polski. Charakteryzować się on będzie spadkiem liczebności populacji i zmianami strukturalnymi, wyrażającymi się nie tylko wzrostem udziału ludności w starszym wieku wśród ogółu ludności, ale także spadkiem liczebności grup w wieku aktywności zawodowej. Zmiany te stanowią zapowiedź określonych skutków dla funkcjonowania społeczeństw: możliwych perturbacji na rynku pracy, obciążeń systemów: ochrony zdrowia, emerytalno-rentowego, pomocy społecznej itp. Rodzina, głównie w kontekście swej funkcji prokreacyjnej, stała się przedmiotem zainteresowania, przekładającym się częściowo na różnego rodzaju działania, słabo powiązane w spójny system. Ale rola rodziny nie sprowadza się tylko do udziału w ilościowym rozwoju ludności. Mimo zmian zachodzących w jej formach i strukturze, nadal decyduje ona o reprodukcji struktury społecznej. Realizacja jej społecznych funkcji: wychowawczej, socjalizacyjnej, ekonomicznej, nadaje wymiar jakości życia obecnych pokoleń, ale skutkować będzie odtwarzaniem lub modernizacją struktury społeczeństwa polskiego w przyszłości. Rodzina jest głównym podmiotem inwestycji w młode pokolenia. Jest ważnym podmiotem budowania kapitału ludzkiego tak w odniesieniu do młodej generacji, jak i generacji dorosłych. Uczestniczy w tworzeniu kapitału społecznego i budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Należy zatem pamiętać o szerzej rozumianej roli rodziny we wszechstronnym rozwoju i postępie społecznym. I to przesłanie powinno wytyczać cele polityki rodzinnej w Polsce, szersze niż tylko pronatalistyczne. Niniejszy numer „Polityki Społecznej” poświęcony został rozważaniom na temat polityki rodzinnej w Polsce. Wpisuje się to w nurt prac prowadzonych od wielu lat w Instytucie Pracy i Spraw Socjalnych, do którego dołączają się autorzy reprezentujący inne środowiska naukowe. Ta integracja wokół sprawy polityki rodzinnej świadczy nie tylko o zainteresowaniu problemem, ale także o potrzebie uczestnictwa w debacie nad rozwiązaniami wpływającymi na funkcjonowanie rodziny – a przez to całego społeczeństwa – dziś i jutro. Na politykę rodzinną można patrzeć poprzez jej cele, jak i poprzez uwarunkowania społeczno-ekonomiczne i polityczne, pozostające ze sobą we wzajemnej zależności. Cele, które określone zostały jako wyzwania dla polityki rodzinnej, wynikające z potrzeby dostrzeżenia roli rodziny w rozwoju ilościowym i jakościowym społeczeństwa, zostały „osadzone” w szerszym kontekście przemian dokonujących się w sferze gospodarczej („inna struktura gospodarki”) i sferze welfare state („inne państwo”). Szczególne znaczenie dla funkcjonowania rodziny – z jednej strony – i dla „innej gospodarki” – z drugiej, mają zmiany na rynku pracy, wyrażające się m.in. wzrostem uczestnictwa kobiet w sferze pracy. Na zagadnienie to należy patrzeć z punktu widzenia wzrostu dzietności, jak i zatrudnienia kobiet, znaczenia pracy zawodowej dla realizacji ekonomicznej funkcji rodziny oraz wykorzystania systemu płac (płaca rodzinna) jako instrumentu polityki rodzinnej. Następują zmiany w modelu demograficznym rodziny, a jego przejawy zostały zasygnalizowane w wielu artykułach. Formy życia rodzinnego nabierają rzeczywiście różnych kształtów, czy jednak wszystkie z nich rozszerzą się na taką skalę, że będą stanowić wyzwania dla polityki rodzinnej? Czy wszystkie z nich należałoby uznać za obiekt działań w ramach tej polityki? Poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie może stanowić zaczyn do dalszej dyskusji o przemianach rodziny i o przyszłym modelu polityki rodzinnej. Następują też zmiany ekonomicznego modelu rodziny, opartego na pracy zawodowej obojga rodziców. Ułatwienie godzenia obowiązków zawodowych z rodzinnymi staje się zatem ważnym celem polityki rodzinnej. W numerze nie został przedstawiony szerszy kontekst przemian społecznych. Jednym z jego przejawów jest narastanie zróżnicowania struktury społecznej, wynikającego m.in. ze zróżnicowania warunków życia rodzin oraz zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym młodego pokolenia. W tym kontekście należy dostrzec prewencyjną funkcję polityki rodzinnej w przeciwdziałaniu pogłębiającym się, nieuzasadnionym zróżnicowaniom poprzez tworzenie warunków wyrównywania szans i zapobieganiu ubóstwu rodzin i dzieci. Ten cel, słabo dostrzegany w polityce rodzinnej w Polsce, nabiera znaczenia w wielu krajach Unii Europejskiej, które walkę z ubóstwem rodzin i dzieci stawiają sobie za cel priorytetowy. Opierając się na jednym z elementów otwartej metody koordynacji, jakim jest benchmarking, w polskiej polityce rodzinnej powinny zostać wykorzystane przykłady dobrych praktyk stosowanych w innych krajach. Obecność w Unii Europejskiej powoduje jeszcze inne wyzwanie dla polityki rodzinnej w Polsce, o charakterze prawno-organizacyjnym, jakim jest potrzeba koordynacji systemów zabezpieczania społecznego, w tym świadczeń rodzinnych – podstawowego instrumentu polityki rodzinnej. Zamieszczone w numerze wypowiedzi grona wybitnych ekspertów można potraktować jako głos w dyskusji wokół zapowiedzianego i – jak należy mieć nadzieję – wchodzącego w fazę tworzenia podstaw prawnych programu polityki rodzinnej pt. W trosce o polska rodzinę. Można im jednak przypisać szersze znaczenie: zawierają one nie tylko ładunek refleksji autorskich, ale mają walor edukacyjny, niezbędny do podjęcia szerszego dyskursu społecznego, pozwalającego na spojrzenia na politykę rodzinną z dalszej perspektywy, jako instrumentu rozwoju.

Ponadto w numerze:
Recenzje z krajowych i zagranicznych pozycji

"Polityka Społeczna" - Spis treści 8/2007

Powrót do strony "Polityka Społeczna"