Tradycja

Ludzie

Współpraca

DZIAŁALNOŚĆ

Naukowo-badawcza

Opracowania naukowe 

Seminaria

Konferencje

Konsultacje i doradztwo

Konkursy

Lider Zarządzania Zasobami Ludzkimi

Młodzi sobie

Na najlepsze prace magisterskie...

Ośrodek Kształcenia

Program doktorancki

Kursy i szkolenia

Wydawnictwa

Książki

"Polityka Społeczna"

"Zarządzanie Zasobami Ludzkimi"

Strona główna

Polityka Społeczna

Numery monotematyczne 2008

Redakcja wydaje numery monotematyczne poświęcone wybranym zagadnieniom z zakresu polityki społecznej. Są one minipodręcznikami i wykorzystują je chętnie pracownicy wyższych uczelni i studenci, a także pracownicy administracji rządowej i samorządowej. Jak do tej pory w 2008 r. ukazały się dwa takie numery:

Nr 7/2008 - poświęcony problematyce zatrudnienia, wynagrodzenia i dialogu społecznego w ochronie zdrowia

Redaktor numeru - prof. Stanisława Golinowska

W numerze szczególnie polecamy artykuły

Stanisława Golinowska   Rynek pracy w sektorze zdrowotnym. Zaniedbany obszar zarządzania
W artykule postawiono tezę, że rynek pracy sektora zdrowotnego jest obszarem zaniedbanym analitycznie, co ma wpływ na słabości w procesie zarządzania jego zasobami pracy (labour resources), a w konsekwencji na niższą efektywność funkcjonowania w stosunku do możliwej do osiągnięcia. Ponadto ten rodzaj słabości zarządzania w sektorze zdrowotnym zwiększa zagrożenia utrwalenia się poważnej nierównowagi między podażą pracy a popytem na nią. Nierównowaga ta już występuje i wzrasta; ma przy tym charakter globalny. Braki specjalistów w zawodach medycznych w skali globalnej szacuje się na około 4,3 mln zatrudnionych. Jednocześnie po stronie popytu mamy ogromny wzrost potrzeb. Główny dotychczas czynnik wzrostu potrzeb zdrowotnych - wzrost dochodów - wzmocniony jest obecnie przez zmiany demograficzne i epidemiologiczne, związane przede wszystkim z procesem starzenia się populacji. W artykule zwraca się uwagę na to, że aby podołać wyzwaniu kurczenia się rynku pracy zawodów medycznych w nowej sytuacji demograficznej potrzebne są pilne działania dotyczące kształcenia i poprawy warunków pracy i płacy białego personelu oraz wprowadzenie instytucji dialogu społecznego w ramy istniejącego w Polsce systemu rozwiązywania sporów zbiorowych.

Alicja Domagała  Kadry medyczne w ochronie zdrowia. Tendencje zmian w kraju i na świecie
Zmiany, jakie towarzyszyły kolejnym reformom wdrażanym w naszym kraju wpłynęły negatywnie na sytuację pracowników, powodując m.in.: redukcją zatrudnienia, spadek wskaźników zatrudnienia we wszystkich grupach zawodów medycznych, narastające niezadowolenie z wynagrodzenia i niską satysfakcję z pracy. Ponadto od maja 2004 r., w związku z przystąpieniem Polski do UE, rozpoczęła się emigracja polskich kadr medycznych. Obecnie szacuje się, ze emigracja dotyczy około. 5%. pracowników, ale brak działań i propozycji rozwiązań systemowych w tym zakresie, może skutkować nasileniem zjawiska. Bardzo niepokojące jest zjawisko emigracji polskich pielęgniarek, gdyż niskie wskaźniki zatrudnienia oraz drastyczny spadek liczby osób podejmujących kształcenie w tym zawodzie, stanowi realne zagrożenie braku możliwości sprostaniu rosnącym potrzebom w zakresie świadczeń zdrowotnych. Problem migracji pracowników medycznych dotyczy jednak nie tylko Polski. Wyniki badań WHO mówią o "światowym kryzysie zasobów kadr medycznych", który w różnym stopniu dotyczy każdego kraju świata. Według szacunków WHO, braki kadrowe w opiece zdrowotnej w ujęciu globalnym, wynoszą około 4 mln pracowników medycznych. W celu uporania się z problemami migracji międzynarodowej konieczne jest podjęcie działań zarówno w krajach źródłowych, krajach docelowych, jak i na arenie międzynarodowej.

Anna Ruzik Płace i relacje płac we gospodarce z perspektywy sektora zdrowotnego
Artykuł prezentuje zmiany płac w ochronie zdrowia i ich relacji do przeciętnych wynagrodzeń w gospodarce w ostatnich latach w Polsce. Okres analizy obejmuje lata 1998-2007, z bardziej szczegółowym uwzględnieniem zmian od 2004 r. Pokazano, że płace w ochronie zdrowia w ostatnich latach rosły, poprawiła się też relacja wynagrodzeń w ochronie zdrowia do przeciętnych wynagrodzeń w gospodarce. Obserwowane tendencje na rynku pracy i w sektorze oraz możliwe niedobory niektórych rodzajów kadry medycznej mogą mieć wpływ na wzrost udziału kosztów pracy personelu medycznego w kosztach ochrony zdrowia.

Zdzisław Czajka  Zarządzanie wynagrodzeniami w publicznej służbie zdrowia
Celem artykułu jest prezentacja różnych działań ze strony rządu, organizacji związkowych, dyrektorów szpitali oraz personelu medycznego, charakteryzujących zarządzanie wynagrodzeniami w publicznych zakładach służby zdrowia po ich reformie z 1999 r. Poczynając od tego roku, kwestia wynagrodzeń sprowadza się do żądania ze strony zainteresowanych takiego wzrostu płac, aby ich poziom był adekwatny do rangi i funkcji służby zdrowia oraz kwalifikacji lekarzy i pielęgniarek. W tym zakresie występują różnice między propozycjami rządu i oczekiwaniami personelu. Konieczność sfinansowania działalności publicznych zakładów ze środków zgromadzonych ze składek na ubezpieczenia zdrowotne spowodowała, że brakuje nie tylko środków na podwyżki płac, ale także na opłacenie ponadplanowych świadczeń zdrowotnych. Dlatego organizacje związkowe i samorząd medyczny w wyniku różnych akcji protestacyjnych, rezygnacji z pracy i strajków chcą wymusić na rządzie zmianę zasad finansowania publicznych placówek, gwarantujących także znacznie wyższy poziom płac. Rząd przez cały okres podejmuje działania doraźne i próbuje odwrócić uwagę, wskazując dyrekcje placówek, jako odpowiedzialne za kształtowanie płac w tym ich wzrost. Związkowcy i personel medyczny oczekują jednak rozwiązań kompleksowych. Zgłoszono nawet propozycję określenia minimalnej płacy dla lekarzy i pielęgniarek.

Hanna Karaszewski Mechanizmy gradzania lekarzy
W artykule podjęto próbę sformułowania podstawowych dylematów decyzyjnych leżących u podstaw kształtowania plac lekarzy. Zasadniczą część rozważań stanowi prezentacja doświadczeń publicznych zakładów opieki zdrowotnej w dziedzinie kontraktowania usług medycznych z lekarzami w Polsce. Wzbogacono ją o doświadczenia zagraniczne.

Wiesław Golnau  Brytyjskie doświadczenia w kształtowaniu wynagrodzeń pracowników publicznej służby zdrowia za pomocą wartościowania pracy
National Health Service jest publiczną organizacją, świadczącą usługi zdrowotne na terenie Wielkiej Brytanii. Z jej usług korzysta większość obywateli tego kraju. W 1999 r. rząd Wielkiej Brytanii opublikował dokument zatytułowany Agenda for Change - Modernising the NHS Pay System. Zawarł w nim propozycję wykorzystania jednej metody do wartościowania wszystkich stanowisk pracy w NHS, w celu zmiany dotychczasowego systemu płac. Nowy system płac wprowadzono w życie w grudniu 2004 r. Celem tego artykułu jest analiza i ocena wartościowania pracy stosowanego w brytyjskiej publicznej służbie zdrowia pod kątem wykorzystania zebranych tam doświadczeń do tworzenia systemu wynagrodzeń w polskiej publicznej służbie zdrowia. Treść artykułu podzielono na cztery części. W pierwszej omówiono przebieg prac zmierzających do przygotowania metody wartościowania pracy. W drugiej części przedstawiono przyjętą konstrukcję metody. Kolejna, trzecia część dotyczy stosowanych procedur wartościowania pracy, a w czwartej zaprezentowano sposób wykorzystania wyników wartościowania pracy do kształtowania płac zasadniczych.

Marcin Mikos, Jarosław Kycia  Czas pracy lekarzy. Dylematy na tle zmian wywołanych dostosowaniem do standardów Unii Europejskiej
W systemie prawa krajowego oraz w prawie wspólnotowym od kilkudziesięciu lat trwa ewolucja rozwiązań prawnych dotyczących ochrony bezpieczeństwa pracownika, w tym ochrony pracownika przed wydłużaniem czasu pracy. W przypadku personelu medycznego realizacja tej ochrony powoduje znaczny wzrost kosztów zatrudnienia oraz narastanie deficytu kadrowego. W tekście pokazana została droga ewolucji rozwiązań prawnych dotyczących czasu pracy personelu medycznego, towarzyszące jej kontrowersje oraz rysujące się perspektywy.

Dariusz Zalewski  Konflikty i interesy w sektorze zdrowotnym - ich instytucjonalizacja i rozwiązywanie
Konflikty i interesy to dwie strony tego samego medalu. Funkcją dialogu społecznego jest instytucjonalizacja konfliktów powstałych wokół artykulacji odmiennych interesów grupowych. Zmiany zachodzące w systemie ochrony zdrowia wymagają uwzględnienia rozmaitych interesów grupowych tak, aby ograniczać występowanie otwartych konfliktów. Istniejące instytucje dialogu społecznego, w tym przede wszystkim Trójstronna Komisja ds. Społeczno-Gospodarczych, nie są wykorzystywane do regulowania napięć powstałych wokół spornych kwestii funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Zasadniczy spór toczy się poza instytucją dialogu społecznego prowadząc do dysfunkcji publicznej służby zdrowia. Celem artykułu jest wskazanie na możliwy, aczkolwiek trudny, sposób instytucjonalizacji toczącego się konfliktu tak, aby rozmaite grupowe interesy były artykułowane w ramach istniejących instytucji dialogu społecznego.

Spis treści

RYNEK PRACY W SEKTORZE ZDROWOTNYM. ZANIEDBANY OBSZAR ZARZĄDZANIA – Stanisława Golinowska
KADRY MEDYCZNE W OCHRONIE ZDROWIA. TENDENCJE ZMIAN W KRAJU I NA ŚWIECIE – Alicja Domagała
PŁACE I RELACJE PŁAC W GOSPODARCE Z PERSPEKTYWY SEKTORA ZDROWOTNEGO – Anna Ruzik
ZARZĄDZANIE WYNAGRODZENIAMI W PUBLICZNEJ SŁUŻBIE ZDROWIA – Zdzisław Czajka
MECHANIZMY WYNAGRADZANIA LEKARZY – Hanna Karaszewska
BRYTYJSKIE DOŚWIADCZENIA W KSZTAŁTOWANIU WYNAGRODZEŃ PRACOWNIKÓW PUBLICZNEJ SŁUŻBY ZDROWIA ZA POMOCĄ WARTOŚCIOWANIA PRACY – Wiesław Golnau
CZAS PRACY LEKARZY. DYLEMATY NA TLE ZMIAN WYWOŁANYCH DOSTOSOWANIEM DO STANDARDÓW UNII EUROPEJSKIEJ – Marcin Mikos, Jarosław Kycia
KONFLIKTY I INTERESY W SEKTORZE ZDROWOTNYM - ICH INSTYTUCJONALIZACJA I ROZWIĄZYWANIE – Dariusz Zalewski

WSPÓŁCZESNA POLITYKA SPOŁECZNA, DANE O PRZEMIANACH W KRAJU I ZA GRANICĄ
ŚWIAT WSPÓŁCZESNY - MISCELLANEA

NOWOŚCI WYDAWNICZE IPISS DIARIUSZ
POLITYKI SPOŁECZNEJ

Nr 11-12/2008 - poświęcony problematyce migracji i ich wpływowi na system zabezpieczenia społecznego (Wędrówka ludzi i świadczeń)

Redaktorzy numeru – prof. Gertruda Uścińska i prof. Antoni Rajkiewicz

Już po raz piąty Czytelnicy „Polityki Społecznej” otrzymują numer monotematyczny poświęcony współczesnym migracjom transgranicznym. Po raz pierwszy omawialiśmy je kompleksowo w numerze 3 w 1995 r. w związku z konferencją warszawską Międzynarodowej Organizacji Pracy, w następnym roku w numerze 11–12 zwróciliśmy szczególną uwagę na aspekty prawne procesów migracyjnych oraz na wyjazdy zarobkowe do Niemiec. Numer 5–6 w 2000 r. to przede wszystkim relacje z wielostronnych badań migracyjnych prowadzonych w Instytucie Pracy i Spraw Socjalnych, a numer 3 z 2004 r. ukazał złożoności procesów migracyjnych w przededniu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.
Obecna edycja naszego pisma koncentruje się na zagadnieniach prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów dotyczących zabezpieczenia społecznego. W tej dziedzinie przepisy Unii Europejskiej są szczególnie istotne dla statusu zatrudnienia obcokrajowców. W tekście traktującym o prawie pracowników migrujących do równego traktowania autor analizuje zakres zobowiązań wynikających z art. 19 Europejskiej Karty Społecznej oraz ustala stopień ich realizacji przez państwa-strony Karty. W szczególności podejmuje kwestię równego traktowania pracowników migrujących w prawie pracy, ubezpieczeniach społecznych, przepisach podatkowych i innych, wpływających na realizację tej zasady.
Sytuacja obywateli polskich na rynku pracy w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii jest przedmiotem kolejnego artykułu. Autor z jednej strony przedstawia regulacje prawa krajowego decydujące o zasadach podjęcia i wykonywania pracy oraz regulacje wspólnotowe z tego zakresu, a z drugiej ustala faktyczną pozycję pracowników polskich na tym rynku pracy. Przedstawia wpływ zatrudnienia na korzystanie z systemu zabezpieczenia społecznego w W. Brytanii i Irlandii. W konkluzjach wskazuje na potrzebę działań, które należy podjąć dla poprawy faktycznego położenia migrantów zarobkowych w tych krajach. Autor rozprawia się z różnymi nurtami i niepełnymi informacjami dotyczącymi zakresu migracji Polaków do W. Brytanii i Irlandii oraz skutkami dla brytyjskiego systemu zabezpieczenia społecznego.
Zakres prawa do swobodnego przepływu osób i jego wpływ na uprawnienia w dziedzinie zabezpieczenia społecznego jest podejmowany w następnym opracowaniu. Autorka analizuje przepisy wspólnotowe ustalające ten zakres, z uwzględnieniem konsekwencji ich stosowania do pracowników i innych grup zawodowych, a także sytuacji prawnej członków rodziny. Przedstawia problemy, jakie powstały ze stosowania dyrektywy nr 2004/38 w zakresie zasad pobytu obywateli UE w innym państwie członkowskim w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Postuluje konieczność koordynacji prac nad regulacjami, które decydują o faktycznym wymiarze prawa do swobodnego przepływu obywateli UE.
Społeczny wymiar emigracji w krajach wysyłających nie był dotychczas przedmiotem wnikliwej analizy. Dlatego cenne jest, że w kolejnym artykule autorka podejmuje to wieloaspektowe zagadnienie. Zwraca uwagę na korzyści emigracji (np. transfery pieniężne, poprawa kapitału ludzkiego), jak i na jej niekorzyści (wpływ na sytuację demograficzną i na rynek pracy, na życie rodzinne – eurosieroctwo i inne). Emigracja zarobkowa Polaków po akcesji do UE jest przedmiotem analizy autora następnego artykułu. Podejmuje on w nim zasady dostępu do unijnych rynków pracy i faktyczne korzystanie z tego prawa. Ustala, czy i w jakim zakresie ograniczenia ustalone w Traktacie Akcesyjnym wpłynęły na korzystanie z prawa do przemieszczania się. Podejmuje się także odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim zakresie mogą nastąpić powroty migrantów.
Z ekonomicznego punktu widzenia możliwe jest ustalenie wpływu migracji na polski system zabezpieczenia społecznego oraz określenie, jak zmiana podaży pracy może wpłynąć na finansowanie systemu. Autorka analizuje wpływ zmian siły roboczej na systemy: emerytalny, rentowy, ochrony zdrowia i pomocy społecznej. W podsumowaniu stwierdza, że potencjalne skutki dla polskiego systemu zabezpieczenia społecznego emigracji mogą być pozytywne (np. migracja podaży pracy zmniejsza presję płacową, poprawa kondycji finansowej gospodarstw domowych) oraz negatywne (np. zmniejszenie liczby osób płacących podatki, składki itp.).
Korzystanie z prawa do swobodnego przemieszczania się wymaga zapewnienia ochrony w systemach zabezpieczenia społecznego. Ochrona ta jest ustalana przez wspólnotowe zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ich celem jest zapewnienie, aby osoba, która korzysta z prawa do przemieszczania się, nie była w gorszej sytuacji niż ta, która całe życie spędza w jednym kraju. Zakres uprawnień dotyczących świadczeń zdrowotnych został przedstawiony w kolejnym tekście. Autorka przedstawia także aktualne problemy prawne i ekonomiczne, jakie wynikają z faktycznego korzystania ze świadczeń zdrowotnych w czasie przebywania obywateli polskich w innych państwach UE.
W dalszym artykule zostały zaprezentowane zasady koordynacji świadczeń emerytalnych i rentowych. Omówiono problemy prawne, powstające w związku z implementacją wspólnotowych zasad koordynacji w Polsce. Przedstawiono dane statystyczne, które mówią o rozmiarze osób objętych koordynacją systemów emerytalnych i rentowych.
W pierwszych latach członkostwa Polski w strukturach unijnych największe zastosowanie mają przepisy dotyczące koordynacji świadczeń rodzinnych. Autor omawia istotne problemy prawne dotyczące stosowania tych zasad. Z zamieszczonych danych statystycznych wynika, że wzrasta liczba świadczeń rodzinnych transferowanych do Polski.
Regulacje wspólnotowe podejmują także zasady zatrudniania w Unii Europejskiej pracowników z krajów trzecich. W ostatnim artykule problemowym autorka przybliża obowiązujące przepisy w tym zakresie oraz politykę migracyjną Wspólnoty wobec tych obywateli.
W sumie Czytelnik otrzymuje interesujący przegląd złożonych problemów, obejmujących prawie dwuipółmilionową populację naszych rodaków przebywających obecnie za granicą, a którzy w więzach pokrewieństwa czy powinowactwa pozostają z prawie co trzecim rodzinnym gospodarstwem domowym w kraju. To wskazuje na społeczną skalę i wagę zjawiska migracji transgranicznych w Polsce. Zachęcamy do uważnej lektury zamieszczonych tekstów.

Powrót do strony "Polityka Społeczna"